วันนี้กรุงเทพฯ และปริมณฑลมีรถไฟฟ้าครอบคลุมแล้วประมาณ 280 กิโลเมตร คิดเป็น 50% ของแผนแม่บททั้งระบบ แต่คำถามคือ ทำไมรถไฟฟ้ายังไม่ใช่ทางเลือกของคนส่วนใหญ่?
รถไฟฟ้ามี… แต่คนขึ้นน้อย
ความจริงที่ต้องยอมรับคือรถไฟฟ้าแน่นเฉพาะช่วงเร่งด่วน และแน่นเฉพาะสายที่ผ่านย่านธุรกิจ นอกนั้นที่นั่งว่าง ขบวนโล่ง แต่ประชาชนยังเลือก “ไม่ขึ้น” เพราะค่าโดยสารแพงเกิน!
จากรถไฟฟ้า 8 สาย ที่เปิดให้บริการแล้ว พบว่าค่าโดยสาร “เฉลี่ย” 35 บาท/เที่ยว คนทำงานส่วนใหญ่ต้องเดินทางวันละ 2 เที่ยว นั่นแปลว่าต้องจ่าย 70 บาท/วัน
ในขณะที่ค่าแรงขั้นต่ำในกรุงเทพฯ 400 บาท/วัน 10% ของค่าแรงเท่ากับ 40 บาท ขึ้นรถ ไฟฟ้าอย่างเดียวก็เกินเพดานแล้ว และนี่… ยังไม่รวมค่ารถเมล์ สองแถว หรือเรือถ้าอยากให้คนส่วนใหญ่ขึ้นรถไฟฟ้าได้จริง ต้อง “ออกแบบค่าโดยสารใหม่”
ผมเสนอแนวคิดง่ายๆ 4 ข้อ
1. แบ่งกรุงเทพฯ และปริมณฑลเป็น 4 โซน แบ่งพื้นที่เป็นวงแหวน 4 ชั้น ตามระยะทาง จำนวนสถานี และการใช้งานจริง โดยโซน 1 อยู่ในสุด โซน 2, 3 และ 4 อยู่ถัดออกไปตามลำดับเพื่ออะไร?
(1) คนอยู่ไกล จ่ายน้อยลง
(2) คนรายได้น้อย ไม่ถูกลงโทษด้วยระยะทาง
(3) เมืองกระจายตัว
(4) ลดความแออัดในใจกลางเมือง
นั่นหมายความว่า… ค่าเดินทางต้องช่วยคนรายได้น้อยให้อยู่นอกเมืองได้
2. กำหนดค่าโดยสาร “ที่คนส่วนใหญ่จ่ายไหว”
2.1 ค่าโดยสารรถไฟฟ้า ผลจากการทดสอบหลายฉากทัศน์ ได้โครงสร้างที่เหมาะสมที่สุดคือ
- โซน 1 : 10 / 15 / 20 บาท จะเปลี่ยนกี่สายภายในโซน 1 ก็ไม่เกิน 20 บาท
- โซน 2 : 10 บาทตลอดโซน(3) โซน 3 : 10 บาทตลอดโซน(4) โซน 4 : 5 บาทตลอดโซนเดินทางข้ามโซน ไม่เกิน 30 บาท/เที่ยว ที่สำคัญ อัตราค่าโดยสารรถไฟฟ้าที่ผมเสนอนี้ชี้ให้เห็นว่า “5 บาทก็ขึ้นรถไฟฟ้าได้ !” นั่นคือการเดินทางภายในโซน 42.2 ค่าโดยสารรถเมล์(1) โซน 1 : 10 บาท(2) โซน 2 : 5 บาท
- โซน 3 : 5 บาท(4) โซน 4 : 5 บาทเดินทางข้ามโซน ไม่เกิน 20 บาท/เที่ยว
3. เดินทางแบบไหน… ก็ไม่แพงไม่มีใครถูกบังคับให้จ่ายแพง เพียงเพราะต้องต่อรถ
(1) รถไฟฟ้าอย่างเดียว : 5-30 บาท/เที่ยว จะเปลี่ยนกี่สายก็ได้ภายในเวลาที่กำหนด
(2) รถเมล์อย่างเดียว : 5-20 บาท/เที่ยว จะเปลี่ยนกี่สายก็ได้ภายในเวลาที่กำหนด
(3) รถไฟฟ้า+รถเมล์ : 5-30 บาท/เที่ยว จะเปลี่ยนกี่สายก็ได้ภายในเวลาที่กำหนด
4. แล้วเกิน 10% ของค่าแรงไหม?
คำตอบคือ “ไม่” จากการคำนวณค่าโดยสาร “เฉลี่ย” ทั้งระบบได้เท่ากับ 15 บาท/เที่ยว เดินทางวันละ 2 เที่ยว เท่ากับ 30 บาท/วัน ต่ำกว่าเพดาน 10% ของค่าแรงขั้นต่ำ (40 บาท/วัน) อย่างชัดเจนสรุปสั้นๆ รถไฟฟ้าควรเป็น “สวัสดิการของทุกคน ทุกระดับรายได้ ไม่ใช่ภาระค่าใช้จ่ายที่คนทำงานต้องคิดหนักทุกวัน”
ดร.สามารถ ราชพลสิทธิ์
อดีตรองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร และอดีตรองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์