“เสียงสะท้อนจากโลกอีกใบ”

“เสียงสะท้อนจากโลกอีกใบ”

จะเป็นเพราะโลกหมุนเร็วเกินไป หรือความล้าสมัยของผู้บริหารประเทศ อดีตผู้ต้องขังรายหนึ่ง ได้เล่าถึงเรื่องราวที่เกิดขึ้นกับชีวิตของเขาภายในรั้วของกรมราชทัณฑ์ และไม่ต่างไปจากชีวิตของใครอีกหลายๆคนที่เคยผ่านประตูรั้วแห่งนี้มาแล้ว แม้ปัจจุบันจะได้รับอิสรภาพกลับคืนมา แต่สิทธิเสรีภาพที่เคยถูกลิดรอนไป จะไม่มีวันได้กลับคืนมาอย่างสมบูรณ์ โลกภายนอกจะถูกจำกัดด้วยกฎหมายหรือกฎระเบียบบางประการ สะท้อนให้เห็นถึงโลกอีกใบหนึ่งที่ถูกครอบไว้ด้วยกฎหมาย การปล่อยให้ผู้คนเหล่านี้ต้องถูกจำกัดสิทธิไปตลอดกาลจึงเป็นเรื่องน่าเศร้า

ภายในรั้วกรมราชทัณฑ์มีผู้ต้องขังจำนวนหนึ่งที่ตั้งใจเล่าเรียนจนสามารถจบปริญญา เพราะมีความหวังว่าเมื่อพ้นโทษออกไปพวกเขาจะได้เริ่มต้นชีวิตใหม่ด้วยวิชาความรู้ ที่ได้พากเพียรพยายามมา ระหว่างถูกจองจำ แต่ชีวิตในโลกภายนอกไม่ได้สวยหรูอย่างที่คิด แม้จะมีความรู้ ความสามารถ แต่การประกอบอาชีพที่ไฝ่ฝัน ต้องถูกปิดกั้นเพราะการกระทำในอดีตที่ไม่อาจย้อนกลับไปแก้ไขได้ และมันถูกบันทึกเอาไว้ในทะเบียนประวัติอาชญากร กลายเป็นอุปสรรคที่จะไปถึงสิ่งที่คาดหวัง ถึงแม้ว่าจะมีการออก พ.ร.บ.ล้างมลทิน เพื่อให้อดีตนักโทษมีสิทธิสมัครราชการไม่ติดเงื่อนไขตามมาตรา 34 ข. (7) ของพ.ร.บ.ระเบียบข้าราชการพลเรือน พ.ศ. 2551 แต่พ.ร.บ.ล้างมลทิน เพียงแต่ล้างประวัติการรับโทษให้เท่านั้น ไม่ได้ล้างประวัติการทำความผิดไปด้วยแต่อย่างใด กลับกลายเป็นอุปสรรคชีวิตของคนกลุ่มนี้

การคืนคนดีสู่สังคมนั้น สิ่งที่ควรมีอย่างยิ่ง คือการได้รับโอกาสในการประกอบอาชีพและมีรายได้ที่เพียงพออยู่ได้อย่างสมศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ แต่กฎหมายบางฉบับก็ยังมีลักษณะกีดกันบุคคลพ้นโทษ ไม่สามารถประกอบอาชีพบางประเภทได้ สิ่งแรกที่ผู้พ้นโทษคิดก่อนจะเดินออกมาจากประตูรั้วของกรมราชทัณฑ์ ก็คือ ที่อยู่ที่กิน และการทำมาหาเลี้ยงชีพ นับเป็นความท้าทายด่านแรกของการเริ่มต้นชีวิตใหม่ แต่ความยุ่งยากยังไม่จบเพียงเท่านั้น ด่านต่อไปคืออุปสรรคอันยิ่งใหญ่ คือการที่รัฐออกกฎหมายกำหนดลักษณะต้องห้ามในการประกอบอาชีพหรือการงานของผู้เคยได้รับโทษจำคุกโดยคำพิพากษาถึงที่สุดให้จำคุก เช่น พ.ร.บ.ระเบียบข้าราชการพลเรือน พ.ศ.2551, พ.ร.บ.ระเบียบข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ.2547, พ.ร.บ.ธุรกิจรักษาความปลอดภัย พ.ศ.2558, และ พ.ร.บ.อื่นๆ อีกหลายฉบับ

ในส่วนของ พ.ร.บ.ธุรกิจรักษาความปลอดภัย พ.ศ.2558 มาตรา 34 ข (3) “ผู้ขอรับใบอนุญาตเป็นพนักงานรักษาความปลอดภัยต้องไม่มีลักษณะต้องห้าม เป็นผู้เคยได้รับโทษจำคุกสำหรับความผิดเกี่ยวกับชีวิตและร่างกาย ความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ หรือความผิดเกี่ยวกับเพศ ตามประมวลกฎหมายอาญา ความผิดตามกฎหมายว่าด้วยการพนัน หรือความผิดตามกฎหมายเกี่ยวกับยาเสพติด เว้นแต่เป็นโทษที่ได้กระทำโดยประมาทหรือลหุโทษ หรือพ้นโทษมาแล้วไม่น้อยกว่าสามปี ก่อนวันขอรับใบอนุญาต และมิใช่ความผิดเกี่ยวกับเพศตามประมวลกฎหมายอาญา”

การจำกัดสิทธิของบุคคลพ้นโทษเช่นนี้ เท่ากับว่ากฎหมายยังไม่ได้ให้อภัยอย่างแท้จริง มีลักษณะเป็นการลงโทษซ้ำซ้อน การให้โอกาสบุคคลพ้นโทษ ได้ประกอบอาชีพที่ตัวเองมีความรู้ ความสามารถ จะนำไปสู่ผลดีหลายด้าน ส่งผลให้สังคมปลอดภัยและน่าอยู่ขึ้น เพราะไม่มีผู้พ้นโทษคนไหนอยากกลับเข้าไปอยู่ในสภาพเช่นเดิมอีก หากมีทางให้เลือก
กฎหมายที่กำหนดลักษณะต้องห้ามของบุคคลนั้น ขัดกับรัฐธรรมนูญในเรื่องการจำกัดสิทธิ ในการประกอบอาชีพ มีลักษณะเป็นการเลือกปฏิบัติ ในลักษณะเหมารวม ควรมีการปรับแก้กฎหมายเพื่อให้โอกาสคืนคนดีสู่สังคม เปิดโอกาสให้ผู้พ้นโทษได้มีชีวิตที่ดี มีที่ยืนในสังคม ด้วยความจริงใจ

ความโหดร้ายของกฎหมายที่ได้จำกัดสิทธิของบุคคล ในการประกอบอาชีพ หรือการเป็นเจ้าของกิจการ ไปตลอดชีวิต ทำให้ไม่อาจพัฒนาฐานะทางเศรษฐกิจและสังคม ได้
หลายคนอาจมองว่าข้อเรียกร้องนี้มีความละเอียดอ่อน เนื่องจากลักษณะงานบางอาชีพอาจมีความเกี่ยวพันกับความปลอดภัยทั้งชีวิตและทรัพย์สิน แต่ในขณะเดียวกันสิทธิของผู้พ้นโทษ ก็มีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากัน

รู้หรือไม่ว่าปัจจุบันคนไทยนับสิบล้านคนที่มีชื่ออยู่ในทะเบียนประวัติอาชญากร ซึ่งบางคนอาจไม่รู้ว่าตนเองมีชื่ออยู่ในทะเบียนประวัติอาชญากร เนื่องจากประเทศไทยใช้วิธีเก็บข้อมูลประวัติบุคคลที่โดนตั้งข้อกล่าวหาและถูกพิมพ์ลายนิ้วมือ บุคคลนั้นจะมีชื่ออยู่ในระบบทะเบียนประวัติอาชญากรทันที แม้ว่าภายหลังจะไม่มีการสั่งฟ้องคดีต่อศาลก็ตาม ซึ่งขัดแย้งกับ รัฐธรรมนูญฉบับ 2560 มาตรา 29 วรรคสอง “ในคดีอาญาต้องสันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยไม่มีความผิดก่อนมีคำพิพากษาว่าบุคคลใดกระทำความผิดจะปฏิบัติต่อบุคคลนั้นเสมือนว่าเป็นผู้กระทำความผิดไม่ได้” จากมาตราดังกล่าวบุคคลจะเป็นอาชญากรได้ก็ต่อเมื่อศาลได้พิพากษาว่ากระทำความผิดแล้วเท่านั้น ดังนั้นวิธีการที่ใช้ปฏิบัติกันอยู่ในปัจจุบัน จึ่งขัดแย้งกันโดยสิ้นเชิง

เมื่อบุคคลผู้มีชื่ออยู่ในทะเบียนประวัติอาชญากรไปสมัครงานและถูกตรวจสอบพบประวัติ ทำให้บุคคลนั้นต้องถูกปฏิเสธการรับเข้าทำงาน ทั้งที่บุคคลนั้นอาจมีความรู้ความสามารถ เป็นกำลังในการพัฒนาประเทศได้ แต่ไม่สามารถทำงานได้ ทำให้ต้องสูญเสียทรัพยากรบุคคลไปอย่างน่าเสียดาย

ต้องยอมรับว่าทะเบียนประวัติอาชญากรนั้นมีความสำคัญ ในการบันทึกประวัติเพื่อกระบวน การยุติธรรมต่าง ๆ เช่น กฎหมายวิธีพิจารณาความคดีอาญามาตรา 159 ที่ได้กำหนดการกระทำความผิดฐานไม่เข็ดหลาบที่ให้กล่าวไปพร้อมในคำฟ้อง นำไปสู่การเพิ่มโทษบุคคลผู้นั้น

ปัจจัยสำคัญที่ส่งผลให้ผู้พ้นโทษกลับไปกระทำผิดซ้ำอีก ส่วนหนึ่งมาจากสภาพจิตใจของบุคคล สภาพแวดล้อมที่อยู่อาศัย ฐานะยากจนมีรายได้ไม่แน่นอน และขาดโอกาสในการประกอบอาชีพ ไม่ใช่เพราะบุคคลผู้นั้นเคยกระทำผิดหรือเคบถูกลงโทษมาแล้ว หวังว่าเสียงสะท้อนจากโลกอีกใบจะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีขึ้น

#เพชร ชุมพร